TEES Training Continue Happen in Hsipaw Township

The TEES(Teacher Establishing Education Services)  training has been conducted from April 1, 2019 at the Warn
Zeing Monastic School in Warn Zeing, Hsipaw Township.
The number of the trainees are 58 : (46 from Namlan area, 10 from Tarnt Yann Township and 2 from Merng Nai (Moe Nai) township. All of them will be committed to work as the TEES in the next coming academic year.
The first period of the training was from April 1 to April 12. The training paused for one week for the water festival and will restarted the training on April 19 for the second period until May 6, 2019. CRED will have the closing ceremony on May 7 in the morning.

Summer Vacation Teacher-Training Happening in Indigenous Areas

Summer Vacation Teacher-Training (SVT) is now happening in Kachin, Kayan, Karen, Chin, Zomi, Lahu, Pa-Oh, Ta’ang, and Shan areas where RISE Partners operate.

This year, the RISE Partners identified the following topics of the SVTs: Learning styles and multiple intelligence, Classroom management, Child psychology /development, Lesson planning, Teacher roles and responsibilities, Teaching and learning materials, Questioning skills, Learning assessment, Teaching cycle, Early childhood care and development, Mother tongue literacy and culture, KG teaching methods, Math and Science teaching methods, SMC and PTA, Communication, Child rights, Time management, Leadership and Human rights.

Summer Vacation Teacher Training in Layshi, Eastern Naga region

According to Sayar Saw Thwee from RISE’sTraining Team who assisted in some of the SVTs, some of the topics identified by the partners were changed based on the training plan of the Government Trainers who were invited to facilitate the SVTs. “The training topics’ title might have been changed, but the concepts were similar”, added Sayaw Saw Thwee.

Sayarma Nan Chaw, a Mobile Teacher Trainer (MTT), who gave a training at Ban Matt, Pa-Oh area said, “I was really excited for this training because it was my first time to do this. This experience made me feel more confident, taught me how to better prepare for similar training activities, and gave me an opportunity to get feedback from the trainees on how I further improve myself as a trainer.”She added, “I also realized that my lesson plan has weak points because I had limited time to prepare but I will definitely improve it for my future trainings.”

The SVTs started last March and will be completed in April with an estimated reach of more than 1,000 trainees from various indigenous areas.

တိုင္းရင္းသားေဒသ၌ေႏြရာသီေက်ာင္းဆရာ၊ ဆရာမသင္တန္းစတင္ပို ့ခ်

ယခုႏွစ္မတ္လမွစ၍တိုင္းရင္းသားေဒသမ်ားအသီးသီး၌ေႏြရာသီေက်ာင္းဆရာ၊ ဆရာမစြမ္းရည္ျမွင့္သင္တန္းအား ရိုက္၏မိတ္ဖက္အဖြဲ ့အစည္းမ်ားျဖစ္ၾကသည့္ ကခ်င္၊ ကယန္း၊ ကရင္၊ ခ်င္း၊ ဇိုမီး၊ နာဂ၊ လားဟူ၊ ပအို၀္း၊ တအာင္းႏွင့္ရွမ္းေဒသမ်ားတြင္ ျပဳလုပ္ေနၾကသည္။

ယခုႏွစ္တိုင္းရင္းသားေဒသအသီးသီးအတြင္းပို ့ခ်သည့္ဘာသာရပ္မ်ားမွာမူ မိတ္ဖက္အဖြဲ ့အစည္းတစ္ဖြဲ ့ခ်င္းစီ၏ေရြးခ်ယ္မွဳအေပၚတြင္မူတည္၍ သင္တန္းေခါင္းစဥ္မ်ားပို ့ခ်ကာအေျခအေနအရေခါင္းစဥ္ျပင္ဆင္ေျပာင္းလဲသြားတာတစ္ခ်ိဳ ့လည္းရွိေၾကာင္းသိရသည္။

ေႏြရာသီသင္တန္းအားသြားေရာက္ကူညီခဲ့သည့္ရိုက္စ္သင္တန္းဆရာေစာသြီက “အဓိကေခါင္းစဥ္ေတြေျပာင္းထားရတဲ့အေၾကာင္းကေတာ့ အစိုးရဘက္ကဆရာမေတြလည္းလာျပီးကူညီသင္တန္းပို ့ခ်ေနေတာ့ အခ်ိန္အကန္ ့အသတ္အရ တစ္ခ်ိဳ ့ေခါင္းစဥ္ေတြေျပာင္းျဖစ္သြားတာေလးရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း အစိုးရကလာသင္ေပးတဲ့ေခါင္းစဥ္အေၾကာင္းအရာေတြကလည္း အေခၚအေ၀ၚသာကြဲတာပါ သင္သြားတဲ့အေၾကာင္းအရာကေတာ့အတူတူပါပဲ။ ဥပမာ သူတို ့ပို ့ခ်တဲ့ KGသင္နည္းဆိုရင္ မိတ္ဖက္အဖြဲ ့အစည္းရဲ့စီစဥ္ထားတဲ့သင္ၾကားမွဳေခါင္းစဥ္သေဘာတရားအေပၚအေျခခံျပီးလာကူသင္ေပးသြားတယ္။” ဟုသူကေျပာသည္။

သင္တန္းအတြင္း၌အဓိကပို ့ခ်ေပးသည့္ဘာသာရပ္မ်ားမွာမူ သင္တန္းေခါင္းစဥ္မ်ားျဖစ္သည့္ သင္ၾကားနည္းမ်ား၊ သင္ယူမွဳပံုစံမ်ားႏွင့္ဥာဏ္ရည္အေထြေထြ၊ ကေလးစိတ္ပညာႏွင့္ကေလးသူငယ္ဖြံ ့ျဖိဳးမွဳ၊ သင္ခန္းစာအစီအစဥ္ေရးဆြဲျခင္း၊ သင္ေထာက္ကူမ်ားဖန္တီးျပဳလုပ္ျခင္း၊ ေမးခြန္းေမးျခင္းအတတ္ပညာ၊ သင္ယူမွဳအားစစ္ေဆးအကဲျဖတ္ျခင္း၊ သင္ၾကားမွဳစက္၀န္း၊ ေရွးဦးအရြယ္ကေလးသူငယ္ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ေရးဖြံ ့ျဖိဳးမွဳ၊ မိခင္ဘာသာစာေပႏွင့္ယဥ္ေက်းမွဳ၊ သူငယ္တန္းသင္ၾကားနည္းမ်ား၊ ေက်ာင္းေကာ္မတီႏွင့္မိဘဆရာအသင္း၊ ဆက္သြယ္မွဳအတတ္ပညာ၊ နည္းျပျခင္းအတတ္ပညာ၊ ကေလးအခြင့္အေရး၊ အခ်ိန္စီမံခန္ ့ခြဲျခင္း၊ ေခါင္းေဆာင္မွဳအတတ္ပညာႏွင့္လူ ့အခြင့္အေရးစသည့္ေခါင္းစဥ္မ်ားအားသင္ၾကားပို ့ခ်သြားပါသည္။

ေႏြရာသီေက်ာင္းဆရာ၊ ဆရာမစြမ္းရည္ျမွင့္သင္တန္း၊ ဘန္းမတ္ရြာ၊ ပအို၀္းေဒသ

ပအို၀္းေဒသမွေႏြရာသီသင္တန္းပို ့ခ်ေပးေနသည့္ဆရာမနန္းေခ်ာက “ကြ်န္မေႏြရာသီသင္တန္းေပးတာ ဒါပ႒မဆံုးအၾကိမ္ေပါ့ေနာ္။ အစပ႒မေတာ့ စိတ္လွဳပ္ရွိမိတာေပါ့ေနာ္။ ကိုယ့္ကိုကိုယ္လည္းျပန္အားေပးရင္းနဲ ့ေနာက္ေတာ့လည္းအဆင္ေျပသြားတာပဲ။ သင္တန္းထဲမွာလည္းအၾကံျပဳပံုးေလးထားေပးတယ္။ အဲဒီမွာကိုယ္သင္တဲ့ရက္ဆိုရင္ သင္တန္းသား၊ သူေတြကသူတို ့နာမည္ထည့္ေရးစရာမလိုပဲအၾကံျပဳေပးရတယ္။ အဲဒီလိုအၾကံျပဳစာေတြဖတ္ရေတာ့ ကိုယ္ဘယ္ေနရာမွာအာသာခ်က္ရွိျပီးဘယ္ေနရာမွာအားနည္းခ်က္ရွိတယ္ဆိုတာသိရတာေပါ့ေလ” ဟုေျပာသည္။

၎ကဆက္လက္ျပီး “ကိုယ္ဆြဲထားတဲ့သင္ခန္းစာအစီအစဥ္မွာ အားနည္းမွဳရွိေနေသးတာကိုေတာ့ၾကံဳေတြ ့ရတယ္။ အဓိကကေတာ့ သင္ခန္းစာအစီအစဥ္ေရးဆြဲအခ်ိန္မွာ သင္ၾကားမွဳအခ်ိန္သတ္မွတ္ထားတာနည္းတဲ့အခါက်ေတာ့ သင္လိုက္တဲ့အခါ အခ်ိန္ကိုအမ်ားၾကီးဆြဲထားရတယ္။ ေနာက္ပိုင္းက်ရင္ ဒီ့ထက္ပိုျပည့္စံုေအာင္ဘယ္လိုဆြဲရင္အဆင္ေျပမလဲဆိုတာၾကိဳျပီးစီစဥ္ထားရမွာေပါ့ေလ။”

ယခုႏွစ္ေႏြရာသီသင္တန္းးကာလသည္ မတ္လႏွင့္ဧျပီႏွစ္လတာအခ်ိန္သတ္မွတ္ျပီး စုစုေပါင္းသင္တန္းသူသင္တန္းသားဦးေရ ၁၀၀၀သတ္မွတ္ထားေသာ္လည္း အေျခအေနအရလူဦးေရထပ္မ်ားလာေၾကာင္းလည္းသိရသည္။

သုေတသနရလဒ္ တရား၀င္အတည္ျပဳျခင္းအလုပ္ရံုေဆြးေႏြးပြဲျပီးဆံုး

ADRA-Myanmar ၏နည္းပညာပိုင္းဆိုင္ရာပံ့ပိုးမွဳျဖင့္ RISEမွဦးေဆာင္ကာ ၄င္း၏မိတ္ဖက္မ်ားျဖစ္သည့္ ကခ်င္၊ ကယန္း၊ ကရင္၊ ခ်င္း၊ ဇိုမီး၊ ရွမ္း၊ တအာန္း၊ လားဟူႏွင့္ ပအို ့၀္မ်ားပါ၀င္သည့္ စစ္တမ္းရလဒ္အားတရား၀င္အတည္မျပဳခင္ ျပန္လည္သံုးသပ္ျခင္းအလုပ္ရံုေဆြးေႏြးပြဲတစ္ခုကို ဒီဇဘၤာ ၁၀ရက္မွ ၁၂ေန ့အထိက်င္းပခဲ့သည္။

ယင္းအလုပ္ရံုေဆြးေႏြးပြဲတြင္ စက္တဘၤာလမွႏို၀ဘၤာလအထိ ၃လတာကာလ တိုင္းရင္းသားေဒသအသီးသီးအတြင္းစစ္တမ္းေကာက္ယူရရွိရန္အလို ့ငွာ အခ်က္အလက္ ၃ခုျဖစ္သည့္ စာဖတ္ႏိုင္စြမ္းရည္ႏွင့္တြက္ခ်က္မွဳစြမ္းရည္၊ စာသင္ၾကားမွဳအားအကဲျဖတ္ျခင္းႏွင့္ေက်ာင္းျပင္ပေရာက္ကေလးသူငယ္မ်ားပါ၀င္ကာ စစ္တမ္းေကာက္ယူျခင္းရလဒ္မ်ားကို ADRA၏စစ္တမ္းပညာရွင္မ်ားမွRISEကြန္ရက္အဖြဲ ့အစည္းမ်ားအားျပန္လည္တင္ျပကာ လိုအပ္သည္မ်ားကိုထည့္သြင္းအတည္ျပဳခ်က္ရယူခဲ့ပါသည္။

စစ္တမ္းေကာက္ယူရာတြင္ RISEမိတ္ဖက္ေက်ာင္းအားလံုး၏ေက်ာင္းေပါင္း၁၅၉ေက်ာင္းကိုေကာက္ယူခဲ့ကာ ရပ္ရြာအၾကီးအကဲမ်ား၊ မိဘ၊ ေက်ာင္းဆရာ၊ ဆရာမမ်ားႏွင့္ေက်ာင္းသူ၊ ေက်ာင္းသားမ်ားအားအဓိကဦးတည္ထားျပီးေမးျမန္းခဲ့သည္။ စစ္တမ္း၏၉၀ရာခိုင္ႏွဳန္းမွာ ဒုတိယတန္းႏွင့္တတိယတန္းမ်ားျဖစ္သည့္အျပင္ မူလတန္းအဆင့္ဥာဏ္ရည္ဥာဏ္ေသြးစစ္ေဆးရာတြင္ ေက်ာင္းသူမိန္းကေလးမ်ားသည္ ေက်ာင္းသားေယာကၤ်ားကေလးမ်ားထက္ စာဖတ္ႏိုင္မွဳစြမ္းရည္ႏွင့္တြက္ခ်က္ႏိုင္မွဳစြမ္းရည္ ၅၂ရာခိုင္ႏွဳန္းရွိေနသည္ကို စစ္တမ္းအရသိရသည္။

ကရင္ေက်ာင္းဆရာ၊ဆရာမမ်ားသမဂၢ(KTWG)မွဆရာမလယ္ထူးက “ဒီေနရာမွာဘာကိုညႊန္ျပသလဲဆိုရင္ ေက်ာင္းသားကေလးေတြကို ဆရာ၊ ဆရာမေတြကပိုျပီးအခ်ိန္ေပးရမယ္။ ေယာကၤ်ားေလးအမ်ားစုဟာ အျငိမ္မေနတတ္ၾကဘူး။ အတန္းထဲမွာ တစ္ေနကုန္ထိုင္ျပီးစာသင္ရတာျငီးေငြ ့တယ္။ အဲဒီေတာ့ ေယာကၤ်ားေလးေတြကိုဆြဲေခၚကိုင္တြယ္ရမယ့္နည္းလမ္းေတြ ဆရာ၊ ဆရာမေတြကိုသင္တန္းေပးတဲ့အခါတိုင္းထည့္သြင္းစဥ္းစားရပါမယ္။”

စစ္တမ္း၏ထြက္ေပၚလာသည့္ရလဒ္ထဲတြင္ ေက်ာင္းထြက္ႏိုင္ေျခရွိသည့္ကေလးငယ္မ်ားမွာ အညႊန္းကိန္းျမင့္မားေနကာ ၄င္း၏ေနာက္ခံအေၾကာင္းရင္းမ်ားထဲမွအဓိကအေၾကာင္းရင္းတစ္ခုမွာ မိဘမ်ားပညာေရးတြင္စိတ္ပါ၀င္စားမွဳမရွိမွဳႏွင့္ အေရးတယူမျပဳမွဳမ်ားျဖစ္သည္။

ဇိုမီးဖြံ ့ျဖိဳးေရးေဖာင္ေဒးရွင္းမွဆရာမကိုပီက “ပညာေရးအျမင္ဖြင့္ပြဲျပဳလုပ္တဲ့ရည္ရြယ္ခ်က္က ေက်ာင္းသားမိဘေတြ ပညာေရးအခန္းက႑မွာ တန္ဘိုးထားလာေအာင္နဲ ့ သူတို ့ကေလးေတြရဲ့ပညာေရးကိုအားေပးလာေအာင္ပါ။ ဒီလိုပညာေရးအျမင္ဖြင့္ပြဲျပဳလုပ္တဲ့အခါမွာလည္း လူဦးေရကသတ္မွတ္ထားတာမရွိေပမယ့္ ေရြးခ်ယ္တဲ့ေနရာကနည္းတဲ့အခါက်ေတာ့ ထိေရာက္သေလာက္မထိေရာက္ေတာ့ဘူး။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ေတာ့ လူဦးေရသိပ္မမ်ားေပမယ့္ ေနရာအေတာ္မ်ားမ်ားလုပ္ႏိုင္ရင္ေတာ့ ပိုျပီးထိေရာက္မွဳရွိမယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုရင္ အေ၀းမွာရွိတဲ့ရြာအမ်ားစုက လာေရာက္ျပီးမတက္ေရာက္ႏိုင္လို ့ပါ။”

မိခင္ဘာသာစကားသင္ၾကားမွဳအပိုင္းအားစစ္တမ္းေကာက္ယူရာတြင္ ကရင္ႏွင့္ရွမ္းႏွစ္ဖြဲ ့တည္းသာေကာက္ယူခဲ့ျပီး က်န္သည့္မိတ္ဖြဲ ့အဖြဲ ့အစည္းမွာမူ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ေကာက္ယူမွဳမရွိပဲ ျမန္မာဘာသာတစ္ခုတည္းကိုသာစစ္တမ္းေကာက္ယူခဲ့ပါသည္။

တိုင္းရင္းသားေဒသအတြင္းပထမဆံုးအၾကိမ္ျပဳလုပ္သည့္ဤပညာေရးစစ္တမ္းအား လာမည့္ ၂၀၁၉ေဖေဖၚ၀ါရီလတြင္အျပီးသတ္ထုတ္ျပန္သြားရန္ရွိေၾကာင္းသိရသည္။

Research Validation Workshop Complete

From December 10-12, RISE held its CASE+ project Baseline Research Validation workshop. This research was undertaken from September to November by RISE partners in Kachin, Kayan, Karen, Chin, Zomi, Shan, Ta’ang, Lahu and Pa-Oh areas.  Consultants from RISE’s iNGO partner, Adventist Development and Relief Agency (ADRA) Myanmar, supported the analysis of the raw data from the survey.

The survey focused on three key components:  1)  Out-of-school Children (OOSC),  2)  Student Literacy and Numeracy (grades 2-3), and, 3)  Teacher competency.  159 schools participated in the survey including community leaders, parents, teachers and children.

In terms of literacy in the RISE network area, it was found that girls reading and writing comprehension was slightly stronger than boys.  Naw Ler Htoo, Director of the Karen Teacher Working Group said, “What the research showed us here is our teachers must give more time to boy students. Majority of the boy are always active and fidgety. They’re bored to site still the whole day in the class. That’s why, we need to think about teaching skills on how to handle the boy students in the future.”

The research also indicated that children are more at risk to become OOSC if their parents are uninterested in their child’s school education or held a generally negative view on the benefits of schooling.

Sayarma Koppi, the focal person from the Zomi Development Foundation (ZDF), expressed that, “When we organized the Education Sensitization Event (ESE), we were focusing on parents to be aware about the importance of their child’s education. The event was successful and we would like to have more for participants who live very far remote and who don’t never have a chance to come to the event.”

In most areas, the Literacy assessments were done for Burmese language, however, in Karen and Shan areas they also did the assessment for their local Karen and Shan mother tongues as well.

This was the very first research of its kind in these indigenous areas and the final report is expected to be released in February 2019.

Jesuit Refugee Service Connects with RISE

The Jesuit Refugee Service (JRS), an organization working in education in rural areas visited RISE to explore possible collaboration opportunities. During the visit, both JRS and RISE shared their experiences working in ethnic education, lessons learned, and good practices.

The group also expressed that they are amazed by RISE’s Teacher Preparation Centre (TPC) which is also similar to JRS’s centre. They commented too that the TPC is more diversed; with participants coming from many ethnic communities.

JRS has been supporting Karenni education in Karenni refugee camps since 1997 up to now.

 

Boy Killed in Road Accident

An 8-year old grade 2 student in Lwel Mi Na Ka village, Tar Pon track, Keng Tung township was hit by a car died immediately at the scene.

The accident occurred in 30th October at 9am when a student, Yaw Sha Hla, who looked after buffaloes on the Mine Khat- Keng Tung highway road was hit by a car. When a passenger car was approaching the road, the buffaloes got frightened by  the speedy car and ran across the road. The hand of the student was fastened to a rope tied to one of the running buffaloes.

“I’ve never witnessed this kind of accident in my life. I was shocked and felt sorry for the student and his family. I tried to console the parents before moving to another village for the survey”, shared by Sayarma Harry Sin who was doing a school survey in the area.The local police is now investigating the accident for immediate action of the case.

Zomi holds Education Sensitization Event (ESE)

On November, more than 800 community members participated in the Education Sensitization Event (ESE) in the village of Kyain Ton Pi, Te Tain township, Zomi region. According to Sayarma Mu Lwan Po, a staff from RISE Network, half of the participants were children.

“The purpose of the ESE is to raise awareness of the local people on the importance of education. It is also where the community shares their indigenous knowledge and cultural heritage amongst each other since there are many ethnic groups living in one community. At first, we were only expecting around 500 participants, but we were surprised and happy that more than 800 turned up. This tells us that the local people are really interested to know more about ethnic education and how they can be involved.” Shared by Sayarma Mu Lwan Po.

The Zomi Development Foundation (ZDF), a partner organization of the RISE Network, will be doing another ESE on 08-09 December in Oh Darl Khine village, Tun Zan township.

The ESE is an initiative of the RISE Network that started in October 2017 and being implemented by its partner organisations in Kachin, Kayan, Karen, Chin, Zomi, Ta’Ang, and Naga.

ဇိုမီးေဒသ လူထုအျမင္ဖြင့္ပညာေပးအစီအစဥ္က်င္းပ

ျပီးခဲ့သည့္ႏို၀ဘၤာ၂၄-၂၅ရက္ေန ့တြင္ ဇိုမီးေဒသ၊ တီးတိန္ျမိဳ ့နယ္ က်ိန္တြတ္ပီးေက်းရြာတြင္ လူထုအျမင္ဖြင့္ပညာေပးအစီအစဥ္အားေအာင္ျမင္စြာျပီးေျမာက္သြားေၾကာင္းႏွင့္ ထိုပြဲသို ့လူဦးေရ(၈၀၀)ေက်ာ္တက္ေရာက္လာကာ လူဦးေရထက္၀က္ခန္ ့မွာ ကေလးသူငယ္မ်ားအမ်ားဆံုးပါ၀င္ေၾကာင္း ကိုတက္ေရာက္ဆင္ႏႊဲခဲ့သည့္ အဖြဲ ့မွဆရာမမူ ့လြမ္းပိုကေျပာသည္။

ဆရာမမူ ့လြမ္းပိုက “ဒီလိုESE(Education Sensitization Event)လုပ္ေပးတာ ေဒသခံအတြက္အမ်ားၾကီးအက်ိဳးရွိတယ္။ အဓိကရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ လူထုေတြကပညာေရးအသိအျမင္ရွိလာေအာင္ပါပဲ။ သူတို ့ရဲ ့တန္ဘိုးမျဖတ္ႏိုင္တဲ့ရိုးရာအကအခုန္၊ စာေပဘာသာစကားကုိ အခ်င္းခ်င္းၾကားမွ်ေ၀ဖလွယ္ၾကတာကိုလည္းျမင္ရတယ္။ အစကေတာ့ လူဦးေရ ၅၀၀ေလာက္ပဲတက္ေရာက္လာမယ္လို ့ခန္ ့မွန္းထားတာ တစ္ကယ့္ပြဲေန ့ေရာက္ေတာ့ လူဦးေရ ၈၀၀ေက်ာ္တက္ေရာက္လာတာကိုေတြ ့ရတယ္။”

ဆက္လက္ျပီးဆရာမမူ ့လြမ္းပိုက “ကြ်န္မRISEအဖြဲ ့ရဲ့ကိုယ္စား ဒီပြဲတက္ေရာက္ခြင့္ရတာကို အမ်ားၾကီးပဲႏွစ္ေထာင္းအားရေက်နပ္မိပါတယ္။ တစ္ခုပဲရွိတာက ဘာသာစကားအခက္အခဲေလးတစ္ခုေပါ့ေနာ္။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ ကြ်န္မတတ္ႏိုင္တဲ့ဘက္ကကူညီပံ့ပိုးေပးရတာကိုပဲပီတိျဖစ္မိပါတယ္။”

လာမည့္ဒီဇဘၤာ ၈-၉ရက္ေန ့တြင္ တြန္းဇံျမိဳ ့နယ္၊ အိုးဒါလ္ခိုင္းေက်းရြာတြင္ လူထုအျမင္ဖြင့္ပညာေပးအစီအစဥ္ကို ဒုတိယအၾကိမ္ျပဳလုပ္ဖို ့ရန္ျပင္ဆင္ထားသည္ဟု ZDF(Zomi Development Foundation)ထံမွသိရသည္။

RISEမွၾကီးမွဴးဦးေဆာင္သည့္လူထုအျမင္ဖြင့္ပညာေပးအစီအစဥ္ကို ၂၀၁၇ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလမွစတင္ကာ တိုင္းရင္းသားေဒသမ်ားျဖစ္သည့္ ကခ်င္၊ ကယန္း၊ ကရင္၊ ခ်င္း၊ ဇိုမီး၊ ရွမ္း၊ တအာန္းႏွင့္နာဂေဒသမ်ားတြင္ ႏွစ္စဥ္က်င္းပလာကာ လာမည့္ႏွစ္မ်ားမွာလည္းက်င္းပသြားရန္ရွိေၾကာင္းသိရသည္။

ေတြ ့ဆံုေမးျမန္းခန္း(အင္တာဗ်ဴး)

လူငယ္နယ္လွည့္ေက်ာင္းဆရာေလးစိုင္းေလာင္မိန္းသည္ တက္ၾကြသည့္ရွမ္းအမ်ိဳးသားေက်ာင္းဆရာတစ္ေယာက္ျဖစ္ကာ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း ေတာင္ၾကီးျမိဳ ့နယ္၊ မိုင္းေသာ္အေရွ ့၊ဘုရားငါးဆူရြာတြင္ၾကီးျပင္းလာသူတစ္ဦးျဖစ္သည္။

ယခုေဖၚျပမည့္ေတြ ့ဆံုေမးျမန္းခန္းထဲတြင္ ၄င္းကိုယ္ႏွိဳက္ ၾကံဳေတြ ့ေနရသည့္ ေ၀းလံေခါင္ဖ်ားေဒသအတြင္း တစ္ရြာ၀င္တစ္ရြာထြက္ကာ မတူညီကြဲျပားသည့္ေဒသခံမ်ားႏွင့္မည္သို ့မည္ပံုဆက္ဆံရပံုႏွင့္ အခက္အခဲအတားအဆီးမ်ားမည္မွ်ရွိေစကာမူ အဘယ္ေၾကာင့္ နယ္လွည့္ေက်ာင္းဆရာတစ္ဦးအျဖစ္ဆက္လက္ၾကိဳးစားရပ္တည္ေနမွဳအပါအ၀င္ အျခားပညာေရး၊လူမွဳေရးႏွင့္သက္ဆိုင္သည့္အေၾကာင္းအရာမ်ားကိုပါ ေဆြးေႏြးထားပါသည္။

ေမး- MTTမျဖစ္လာခင္ ယခင္ဘာအလုပ္ေတြလုပ္ခဲ့ပါသလဲ

ေျဖ- MTT မလုပ္ခင္မွာ ရြာတြင္ေတာင္ယာအလုပ္လုပ္ကိုင္ရင္း ေႏြရာသီအခ်ိန္တြင္ မိမိရြာမ်ာမိခင္ဘာသာျပဆရာအျဖစ္ (၈)ႏွစ္ခန့္တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ့တယ္။ ရပ္ရြာအတြင္းရွိ လူငယ္အဖြဲ႕အစည္းမွာလည္းပဲ ဒု-ေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ပါ၀င္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ထို႔နည္းတူစြာ မိမိရိုးရာယဥ္ေက်းမႈအကဆရာအျဖစ္လည္းထမ္းေဆာင္ခဲ့ဖူးပါတယ္။

ေမး- ဆရာ့အေနနဲ ့MTTစတင္လုပ္ျဖစ္ခဲ့သည့္အေၾကာင္းအရင္းေျပာျပေပးႏိုင္မလား။

ေျဖ- ဟုတ္ကဲ့ပါ။ MTTစလုပ္ျဖစ္ခဲ့ရသည့္အေၾကာင္းအရင္းကေတာ့ဒီလိုပါ။  မိခင္ဘာသာစာျပဆရာတစ္ဦးတစ္ေယာက္အေနျဖင့္ ေျပာရမည္ဆိုရင္ မိမိရဲ့ရပ္ရြာတစ္ရြာတည္းကိုပဲ ပညာေရးပိုင္းတြင္ မတိုးတက္ေစခ်င္ဘူးေပါ့ေနာ္။တစ္ျခားေဒသရွိကေလးငယ္မ်ားကိုလည္း စာတတ္ေျမာက္ေစခ်င္တယ္။တုိးတက္ေစခ်င္တယ္္။ ေက်ာင္းေနရမယ့္အရြယ္ေတြက အရြယ္ႏွင့္မမွွ်ပဲ ေတာင္ယာအလုပ္မ်ားမွာ သူတို႔၏ေရွ႕ေရးဘ၀ ကိုမႏွစ္ျမွဳပ္္္ေစခ်င္တာအမွန္ပါ။ အကယ္လို့ မိမိိရဲ့ရြာတြင္မွာသာ ဆက္လက္လုပ္ကိုင္မည္ဆိုရင္ Community Network ခ်ိတ္ဆက္မႈသည္လည္း မိမိ၏ရြာအတြင္းေလာက္သာခ်ိတ္ဆက္ႏိုင္မယ္။တစ္ရြာမေျပာင္း သူေကာင္းမျဖစ္ ဆိုသည့္ဆိုရိုးအတိုင္း မိမိအတြက္လည္းဒီထက္ေကာင္း မြန္လာေအာင္ ကိုယ္တိုင္ရွာေဖြမွရမွာျဖစ္ေၾကာင္းေတြးမိတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မိမိ၏ရြာတစ္ရြာတြင္သာ စာသင္ၾကားေနမည့္အစားတစ္ျခားေဒသရွိ ကေလးမ်ားအတြက္လည္း ငါလုပ္ရမယ္ ဆိုျပီး ရွမ္းစာေပႏွင့္ယဥ္ေက်းမႈအသင္း(ေတာင္ႀကီး) ႏွင့္ခ်ိတ္ဆက္ျပီးေႏြရာသီမိခင္ဘာသာျပဆရာ အျဖစ္နယ္လွည့္ျပီးသြားေရာက္သင္ၾကားေပးခဲ့ရာမွေအာက္တိုဘာလတြင္ယခုလက္ရွိCREDမွာ ဒုဥကၠဌတာ၀န္ထမ္းေဆာင္ေနတဲ့ ဆရာဦးစိုင္းေအာင္သန္းမွ အဖြဲ႕မွာတာ၀န္ထမ္းေဆာင္ရန္အတြက္ ၀န္ထမ္းလိုအပ္္ေနေၾကာင္း၊ထိုအလုပ္သည္မိမိနွင့္လည္းသင့္ေတာ္ေၾကာင္းသတင္းေပးကမ္းလွမ္းလာတဲ့အတြက္ မိမိ၏လူမ်ိဳးအတြက္ ဒီထက္ပိုေကာင္းမြန္ေအာင္လုပ္ေပးမယ္ကေလးမ်ားအတြက္သာမက မိိမိအတြက္ လည္းတက္လမ္းတစ္ခုျဖစ္သလိုမိမိ၏လူမ်ိဳးအတြက္လည္းေကာင္းက်ိဳးအတြက္မ်ားလည္းေဆာင္ရြက္ရတဲ့အတြက္ ယခုလိုMTTအလုပ္ကို ၂၀၁၇ေအာက္တိုဘာလကတည္းကစတင္လုပ္ျဖစ္သြားတာပါ။

ေမး- MTTရွိျခင္းျဖင့္ေဒသအတြက္ဘာေတြအက်ိဳးေက်းဇူးရရွိပါသလဲ

ေျဖ- MTTရွိျခင္းျဖင့္ ေဒသတြင္းရွိ ျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့အေျခအေနမ်ားကို သိလာရတယ္။ ကေလးသူငယ္မ်ားရဲ့ပညာေရးအေျခအေနေသာ္လည္းေကာင္း၊ေက်းရြာသူေက်းရြာသားမ်ား၏လုပ္ကိုင္စားေသာက္္ေနထိုင္မႈမ်ားႏွင့္ေက်ာင္းေကာ္မတီမ်ား၏ပညာေရးတြင္မည္သို႔မည္ပုံတစ္ဘက္တစ္လမ္းကေနပါ၀င္ေနၾကတာကိုလည္းသိရွိရတယ္။ထိုထက္မကကေလးသူငယ္မ်ားအတြက္သင္ၾကားသင္ယူမႈလြယ္ကူေစရန္ဆရာ၊မမ်ားမွမည္သို႔ေသာနည္းလမ္းမ်ား၊မည္သည့္ဗဟုုသုတမ်ား၊မည္သို႔ေသာစြမ္းေဆာင္နိုင္မႈမ်ားႏွင့္လက္တြဲေခၚေဆာင္ၾကတာကိုလည္းေလ့လာေတြ႔ရွိနိုင္ျခင္းအားျဖင့္ေနာက္ေနာင္မ်ားတြင္ဒီထက္မကတိုးတက္ေကာင္းမြန္လာေစရန္အတြက္မည္သည့္သင္တန္းမ်ား၊မည္သည့္သင္ၾကားမႈနည္းလမ္းမ်ား၊ ပညာေရးႏွင့္ပတ္သက္ေသာမည္သည့္သင္တန္းအမ်ိဳးအစားမ်ား ထပ္မံထည့္သြင္းပို႔ခ်ရမွာကိုလည္း ေတြ႕ရွိႏိုင္တာေပါ့ေလ။အရင္ကဆိုရင္ မိဘအမ်ားစုဟာ မိမိတို႔ကေလးမ်ားရဲ့ေရွ႕ေရးအတြက္ပညာေရးဆိုတာ ဘယ္ေလာက္အထိအေရးပါမွန္းမသိရာကေန အခုလိုMTTမ်ားထားရွိျခင္းအတြက္ ကြင္းဆင္းေလ့လာရာအခ်ိန္ေတြမွာ မိဘမ်ားနဲ ့ေတြ႔ဆုံၿပီး အသိပညာမ်ားေပးမွဳ၊ေဆြးေႏြးမႈမ်ားျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ မိဘမ်ားမွယခင္ကထက္ပိုမိုသိရွိလာျပီး ပညာေရးပိုင္းတြင္ အားေပးလာၾကတယ္။ ရပ္ရြာအတြင္းမွာ ေလလြင့္ေနမည့္အစား ေက်ာင္းျပင္ပဘက္ကို မေရာက္ၾကရေတာ့ပဲပညာေရးမ်ားကို ေကာင္းမြန္စြာေလ့လာသင္ၾကားခြင့္ရရွိလာတာေပါ့ေနာ္။ အဲဒါေၾကာင့္MTTမ်ားရွိျခင္းသည္ ေဒသရွိရပ္ရြာမ်ားအတြက္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ကေလးငယ္မ်ားအတြက္ေသာ္လည္ေကာင္း မ်ားစြာေသာအေထာက္အကူေပးႏိုင္တဲ့ျပီး ေဒသအတြက္အက်ိဳးမ်ားစြာရရွိႏိုင္တယ္။

ေမး- MTTမ်ားရဲ့စိန္ေခၚမႈေတြက ဘာေတြလဲ

ေျဖ- နယ္လွည့္ခရီးသြားခ်ိန္ၾကဳံရတဲ့လမ္းခရီးအခက္အခဲမ်ားလညး္ၾကဳံေတြ႔ရတာေပါ့။ရာသီဥတုအေျခအေနအေပၚမွသာမူတည္ပါတယ္။တစ္ခါတစ္ေလ ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနမတည္ျငိမ္ျဖစ္တဲ့အခ်ိန္နဲ ့ တုိက္္ဆိုင္ေနပါကလမ္းခရီးတြင္မိုးခ်ဳပ္ရျခင္း၊စစ္ေၾကာင္းမ်ားနွင့္ရင္ဆိုင္ရျခင္း၊ေမးျမန္းခံရျခင္း၊စစ္ေဆးျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ခံရတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႔ေနရာမ်ားဆိုရင္ရလာတဲ့ေဒတာမ်ားကိုဖ်က္ဆီးခံလိုက္ရတာမ်ားလည္းၾကဳံခဲ့ဖူးတယ္။ ဘယ္ေလာက္ပဲပင္စိန္ေခၚမႈမ်ားနဲ ့ၾကဳံေတြ ့ေပမယ့္လည္း ငါ့လူမ်ိဳး အတြက္ငါလုပ္ရဦးမယ္။ ငါလက္ေလ်ာ့လိုက္ရင္ ဒီကေလး၊ဒီေဒသအတြက္ဘယ္သူကလာေရာက္ကူညီေပးမလဲ ဆိုတဲ့စိတ္တစ္ခုတည္းသာ ေရွ့သို႔ဆက္လွမ္းခ်ီတယ္။ စစ္ေဆးမႈမ်ားနဲ ့ၾကဳံေတြ ့ ရင္လည္းကိုယ့္ရဲ့လက္ရွိလုပ္ေနတဲ့ပညာေရးအေၾကာင္းမ်ားကိုရွင္းျပေပးသလို ပါလာတဲ့စာရြက္စာတမ္းမ်ားထုတ္ျပတယ္၊ ဘယ္ကိုသြားျပီး ဘာသြားလုပ္မလဲ စသည္ျဖင့္ေပါ့ဗ်ာ။ ေျဖရွင္းရင္ဆိုင္္ေက်ာ္ျဖတ္ရတာေပါ့။ တစ္ခ်ိဳ႔လမ္းခရီးမ်ားက်ေတာ့ ေတာင္ၿပိဳတာရယ္၊ လမ္းေၾကာင္းပိတ္တာရယ္နဲ ့ပဲ မၾကာသင့္ပဲၾကာသြားတဲ့ခရီးလည္းၾကံဳခဲ့ဖူးတယ္။တစ္ခါတစ္ေလ မိုးေတြက သဲၾကီးမဲၾကီးရြာသြန္းတဲ့အခ်ိန္မ်ိဳးေတြမွာေတာ့ ေရၾကီးျပီးတစ္ဖက္ကမ္းကိုကူးမရေတာ့ပဲ အနီးအနားအနားရြာမွေသာင္တင္ေစာင့္ဆိုင္းရတဲ့အခါမ်ိဳးလည္းရွိတာေပါ့ေလ။ ေဒသတြင္းမွာေနထိုင္ၾကတဲ့ တစ္ျခားလူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ေတြ႔ဆံုခ်ိန္မွာ ဘာသာစကားအခက္အခဲမ်ားနဲ ့ၾကဳံရတတ္တယ္။မိဘမ်ားနဲ ့ေတြ႔ဆုံတဲ့အခ်ိန္မွာလည္း အေတြ႔အၾကဳံမရွိေသးရင္ေတာ့ စကားေျပာရာမွာအထစ္အေငါ့ျဖစ္သြားတာကိုလည္းၾကဳံခဲ့ရပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ေႏြရာသီသင္တန္းမ်ားျပဳလုပ္ခ်ိန္မွာလည္း ကိုယ္သင္မယ့္သင္ခန္းစာမ်ားကို မေက်ညက္တာလား၊ အေတြ႔အၾကဳံမရင့္က်က္ေသးတာလား၊ ေမ့သြားတာေၾကာင့္ပဲလား။  သင္တန္းသားမ်ားေမးလာတဲ့ခ်ိန္မွာ ခ်က္ခ်င္းမေျဖဆိုႏိုင္တဲ့အခ်ိန္မ်ားလည္းၾကဳံရပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ေလ သင္ၾကားမႈေဘာင္မွထြက္သြားျပီးသင္ရမယ့္သင္ခန္းစာနဲ ့မကိုက္ညီေတာ့တဲ့အေျခအေနမ်ိဳးလည္းၾကဳံရတယ္။ ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ေလ၊ ကိုယ့္အရည္အခ်င္းကိုေတာ့ အျမဲျမွင့္တင္ရမွာပဲေပါ့ေလေနာ္။

ေမး- MTTတစ္ေယာက္ရဲ့မရွိမျဖစ္လိုအပ္တဲ့အရည္အခ်င္းေတြက ဘာေတြလဲ

ဆက္ဆံေရးေကာင္းးမြန္ေျပျပစ္သူတစ္ေယာက္ျဖစ္ရပါမယ္။ ခရီးထြက္ႏိုင္္ေသာသူျဖစ္သလို အေျပာအဆိုေျပျပစ္ရမယ္။သင္ၾကားသင္ယူမႈမ်ားျပဳလုပ္ႏိုင္သူျဖစ္သလို အျပဳအမူေကာင္းမ်ားရွိသူျဖစ္ရပါမယ္။ရိုးသားၾကိဳးစားျပီး စာရိတၱေကာင္းမြန္သူျဖစ္ရပါမယ္။

ေမး- ဆရာ့ရဲ့ ပီတိအျဖစ္ရဆုံးအခ်ိန္ကဘယ္အခ်ိန္မ်ားမွာလဲ

ေျဖ- ကုိယ္သြားရမယ့္ရြာကို လမ္းခရီးေခ်ာေခ်ာေမာေမာအဆင္ေျပေျပနဲ ့ေရာက္သြားတဲ့အခ်ိန္ေပါ့။ လိုအပ္တဲ့အခ်က္အလက္မ်ားကိုုစုံစုံလင္လင္ရတဲ့အခ်ိန္ေလးေတြရယ္၊ ကေလးမ်ားနဲ ့ ေတြ႔ဆုံတဲ့အခ်ိန္နဲ ့ သူတို႔ကိုစာသင္ေပးရတဲ့အခ်ိန္မွာေရာေပါ့ေနာ္။ေက်ာင္းသားမိဘမ်ားကဖက္လွဲတကင္းၾကိဳဆိုျပီးတရင္းတႏွီးစကားစျမည္ေျပာၾကတဲ့အခါတိုင္းပီတိျဖစ္မိတယ္။ သက္ဆိုင္ရာေဒသအဖြဲ ့အစည္းေတြက မျငီးမျငဴပဲ ေစတနာအရင္းခံျပီးတစ္ရြာ၀င္တစ္ရြာထြက္လိုက္ပို ့ေပးတဲ့အခါတိုင္းလည္း ပီတိျဖစ္မိတာေပါ့ေလေနာ္။

ေမး- ကြင္းဆင္းတဲ့အခ်ိန္တြင္းမွာေပါ့ေနာ္ ဆရာ့ရဲ့အားလပ္ခ်ိန္ေတြမွာဘာေတြလုပ္ျဖစ္ေသးလဲ

ေျဖ- ကိုယ္လုပ္ရမယ့္လုပ္ငန္းအျပင္ ေက်ာင္းပိတ္ရက္မ်ားနဲ ့တုိက္ဆိုင္ေနတယ္ဆိုရင္ေတာ့ ေက်ာင္းသားမိဘေတြနဲ ့ ေတာင္ယာထဲလိုက္ျပီးကူညီေပးတယ္။ တစ္ခါတစ္ေလေက်ာင္းသန္႔ရွင္းေရးကိုလည္းကူလုပ္ေပးတယ္။ ေက်ာင္းေကာ္မတီမ်ားနဲ ့ ေတြ႔ဆုံျပီး သူတို ့့ တစ္ေတြၾကဳံေတြ႔ရတဲ့ရပ္ရြာအေျခအေနမ်ားနဲ ့ ပတ္သက္ျပီးကိုယ္သိသမွ်အျပန္အလွန္Sharingလုပ္ျဖစ္တယ္။

ေမး- နယ္လွည့္ေက်ာင္းဆရာလုပ္ငန္းဒီ့ထက္တိုးတက္ေအာင္ျမင္ေအာင္ ဘာေတြလုပ္ဖို ့စိတ္ကူးရွိပါသလဲ

ေျဖ- နယ္လွည့္လုပ္ငန္းဒီ့ထက္မကတိုးတက္ေအာင္ျမင္လာေအာင္ သင္တန္းမ်ားစြာထပ္တက္ခ်င္တယ္။ ဒီထက္လည္းၾကိဳးစားမယ္။ ရသမွ်အခြင့္အေရးကိုလည္းအက်ိဳးရွိရွိအသုံးခ်သြားမွာပါ။ ထိုနည္းတူစြာပဲ MTTမ်ားပိုမိုတိုးတက္ေကာင္းမြန္လာေစရန္အတြက္ သူတို ့နဲ ့ ကိုက္ညီမယ့္သင္တန္းမ်ားကိုလည္းစီစဥ္ေပးရန္လုိအပ္ပါတယ္။ လက္ေတြ႔လုပ္ငန္းမ်ားလညး္ၾကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာျပဳလုပ္ေပးရန္လည္းလိုအပ္ပါတယ္။ သို႔မွသာ ျပသာနာမ်ားနဲ ့အခက္အခဲမ်ားၾကဳံလာပါက ေတြေ၀မႈမရွိပဲ ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္းေျဖရွင္းနိုင္မွာပါ။